در حالی که به میانه دیماه ۱۴۰۴ رسیدهایم، اخبار حوزه رفاه و یارانهها با تحولات بیسابقهای همراه شده است. دولت با اجرای طرح جدیدی تحت عنوان «حمایت ویژه معیشتی»، گام بلندی برای تغییر ساختار سنتی یارانهها برداشته است.
این طرح که با هدف جبران تورم ناشی از نوسانات اخیر ارزی تدوین شده، از یک سو اعتبار کالابرگی خانوارها را به شکل چشمگیری افزایش داده و از سوی دیگر، تیغ تیز حذف را به سمت دهکهای بالای درآمدی نشانه رفته است. طبق آخرین اطلاعیههای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، این تغییرات نه تنها مبلغ، بلکه شیوه دسترسی و جامعه هدف یارانهها را نیز دگرگون کرده است.
واریز یکجای ۴ میلیون تومان؛ جزئیات طرح جدید
مهمترین خبر روزهای اخیر، تایید واریز اعتبار ۴ میلیون تومانی به ازای هر نفر برای مشمولان کالابرگ الکترونیکی است. طبق اعلام احمد میدری، وزیر رفاه، این مبلغ در واقع پیشپرداخت اعتبار چهار ماه آینده (هر ماه یک میلیون تومان) است که به صورت یکجا در کارتهای بانکی سرپرستان خانوار شارژ شده است.
هدف از این اقدام، افزایش قدرت خرید مردم برای تهیه ۱۱ قلم کالای اساسی در مواجهه با موج جدید گرانیها عنوان شده است. این اعتبار صرفاً برای خرید کالا طراحی شده و برخلاف یارانه نقدی ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومانی که به قوت خود باقیست، امکان برداشت نقدی ندارد.
حذف قطعی دهک دهم و معیارهای جدید «ثروتمندی»
در کنار اخبار خوش برای دهکهای پایین، دولت شمشیر حذف را برای اقشار مرفه از رو بسته است. بر اساس آییننامه اجرایی جدید، یارانه نقدی و اعتبار کالابرگ تمامی خانوارهای قرار گرفته در دهک دهم بهطور قطعی قطع شده است. معیارهای تشخیص این دهک نیز سختگیرانهتر از قبل شده است؛ داشتن خودروهایی با ارزش بیش از ۳ میلیارد تومان، مالکیت املاکی با ارزش مجموع بیش از ۳۵ میلیارد تومان و یا داشتن بیش از ۵ سفر خارجی در سال، از جمله شاخصهایی است که خانوارها را در صف حذف قرار داده است.
همچنین شاخص «خرید خرد» بر اساس تراکنشهای بانکی شش ماهه اخیر، معیار جدیدی است که برای شناسایی دقیقتر ثروتمندان به سیستم دهکبندی اضافه شده است.
تقویم زمانی واریزها؛ از ۱۹ تا ۲۸ دیماه
دولت برای جلوگیری از اختلال در سیستم بانکی و هجوم به فروشگاهها، زمانبندی مشخصی را برای فعالسازی اعتبار کالابرگها اعلام کرده است. طبق این برنامه، دهکهای اول تا سوم که شامل خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی هستند، از روز جمعه ۱۹ دیماه میتوانند از اعتبار خود استفاده کنند.
دهکهای چهارم تا هفتم از دوشنبه ۲۲ دیماه و سایر مشمولان از یکشنبه ۲۸ دیماه به این مبالغ دسترسی خواهند داشت. یادآوری این نکته ضروری است که اعتبار مصرفنشده در هر ماه، سوخت نمیشود و به ماههای بعد منتقل خواهد شد، که این موضوع فشار خرید در روزهای ابتدایی ماه را کاهش میدهد.
ثبتنام جاماندگان؛ فرصتی برای ۱۶ میلیون ایرانی
یکی از چالشهای بزرگ نظام یارانهای، وجود ۱۶ میلیون ایرانی است که در حال حاضر هیچگونه یارانهای دریافت نمیکنند. وزیر رفاه اعلام کرده است که از روز شنبه ۲۰ دیماه، سامانه «حمایت» برای ثبتنام متقاضیان جدید باز خواهد شد. این بار برخلاف دورههای قبل، حتی کارمندان دولت و بازنشستگانی که پیش از این به دلیل درآمد بالا حذف شده بودند، در صورت قرار گرفتن در دهکهای یک تا نه، مشمول دریافت کالابرگ خواهند شد. دولت قصد دارد با این حرکت، چتر حمایتی خود را به ۸۰ میلیون نفر گسترش دهد و تنها گروه اندک و بسیار مرفه جامعه را از چرخه حمایت خارج کند.
تورم و کالاهای اساسی؛ کالابرگ چارهساز است؟
با وجود افزایش مبالغ حمایتی، کارشناسان اقتصادی به چالشهای جدی در بازار اشاره میکنند. حذف ارز ترجیحی برخی کالاها مانند روغن خوراکی در روزهای اخیر، منجر به نایاب شدن و جهش قیمت این محصولات شده است. دولت امیدوار است با تخصیص اعتبار کالابرگ برای ۱۱ قلم کالا (شامل برنج، روغن، قند و شکر، مرغ و لبنیات)، مانع از کوچک شدن سفره مردم شود.
با این حال، گزارشهای میدانی نشان میدهد که قیمت برخی اقلام مانند روغن در بازار آزاد تا دو برابر نرخ مصوب پیش رفته است و این سوال مطرح میشود که آیا اعتبار یک میلیون تومانی ماهانه، پاسخگوی هزینههای واقعی خانوارها در سال ۱۴۰۴ خواهد بود یا خیر.
آینده یارانهها؛ به سمت تکنرخی شدن ارز
تحلیلگران معتقدند طرح فعلی دولت، مرحله گذار به سمت حذف کامل ارز چندنرخی و واقعیسازی قیمتهاست. دولت با افزایش یارانههای غیرنقدی (کالابرگ)، سعی دارد اثرات تورمی ناشی از یکسانسازی نرخ ارز را خنثی کند. طبق بودجه ۱۴۰۴، منابع حاصل از حذف یارانه ثروتمندان (که حدود ۸ هزار میلیارد تومان در ماه برآورد میشود)، مستقیماً صرف تقویت کالابرگ اقشار آسیبپذیر خواهد شد. این استراتژی اگرچه در کوتاهمدت میتواند فشار را کاهش دهد، اما موفقیت نهایی آن در گرو کنترل نرخ تورم عمومی است که اکنون به بالای ۴۰ درصد رسیده است.
